Vrijwel alle verbindingen die ik voor de scheepswrakbank gebruik zijn zogeheten pen-en-gatverbinding. Een korte uitleg over hoe zo’n verbinding in elkaar steekt.

Pengatverbinding: een pen (links) en een gat (rechts).

Een belangrijk kenmerk van een pen-en-gatverbinding (of kortweg: pengatverbinding) is dat de pen onderdeel uitmaakt van één van de beide balken die onderling verbonden worden. Deze ‘pen’ is te omschrijven als een versmalling aan het eind van een balk, bedoeld om in de sleuf (het ‘gat’) van een tweede balk te steken. In hoeverre dit type verbinding in de vroegere scheepsbouw werd toegespast is mij niet bekend. Maar het is een beproefde techniek uit de middeleeuwse en latere huizenbouw en geeft een heel stevige verbinding. Dat laatste komt voor de bouw van deze bank goed van pas.

Houten toognagels met afgeschuinde punt.

Het vastzetten van de pen in het gat gebeurt met behulp van één of meer losse houten pennen: de toognagels. De toognagels voor de scheepswrakbank maak ik van goed gedroogd eikenhout. Ik snijd ze met een trek- of haalmes op het gewenste formaat, met aan een einde een duidelijk afgeschuinde hoek. Verder zijn deze pennen vierkant in doorsnede; de scherpe randen die zo ontstaan snijden in de zijkant van het boorgat, waardoor de nagel muurvast komt te zitten.

Om een pengatverbinding strak in elkaar te zetten past men een eenvoudig maar doeltreffend trucje toe: het gat dat men door de pen van de ene balk boort, is niet in lijn met het boorgat in de andere balk. Hier komt direct ook de afgeschuinde punt van de toognagel van pas, want die is ervoor bedoeld om door deze versmalde opening tussen beide boorgaten te steken. Wanneer de toognagel verder wordt geslagen trekt deze de ongelijke gaten alsnog in één lijn. Het resultaat is dat de balk met pen superstrak tegen de balk met het gat wordt aangetrokken.

De pengatverbinding van een van de spanten is klaar om te worden vastgezet.
Pen-en-gatverbindingen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *